Zwola (Gniewoszów)

Gospodarze ze Zwoli

Podczas II wojny światowej w Gniewoszowie i przyległej Granicy Niemcy
zorganizowali getto, w którym stłoczono ok. 6500 Żydów – zarówno miejscowych, jak i
przesiedlonych z innych miejscowości Generalnego Gubernatorstwa. W sierpniu 1942 r.
rozpoczęła się stopniowa likwidacja getta i wywózka Żydów do obozów zagłady. Część z
nich uniknęła deportacji dzięki pomocy rolników z okolicznych wsi, m.in. Józefa
Sucheckiego i Jana Wolskiego ze Zwoli. Urządzili oni kryjówki w zabudowaniach
gospodarskich, w których okresowo znajdowały schronienie kilkuosobowe grupy
uciekinierów z gniewoszowskiego getta. Wśród nich byli: Elizer Finkelman, Hersz Liebhaber,
Mosze Holtzhandler, Mirl Reikh i Pesach Tanenboim. Ze względów bezpieczeństwa co jakiś
czas zmieniali miejsce pobytu.

W godzinach porannych 17 sierpnia 1943 r., prawdopodobnie na skutek donosu
niemieckich kolonistów z pobliskiego Marianowa, żandarmi z posterunku w Zwoleniu
wkroczyli do sąsiadujących ze sobą gospodarstw Józefa Sucheckiego i Jana Wolskiego. Choć
w tym czasie nikt się w nich nie ukrywał, obaj rolnicy zostali zastrzeleni, a ich rodziny pobite.
W czasie obławy przeprowadzonej w okolicy Niemcy ujęli i zamordowali również Żydów,
którym pomagali Sucheccy i Wolscy. Ciała Józefa Sucheckiego oraz Jana Wolskiego
pierwotnie zakopano w pobliżu miejsca egzekucji, a po wojnie ekshumowano i pochowano na
cmentarzu w Oleksowie.